Kisha e “Shën Mërtirit“ Tranoshishtë, Lunxhëri, Viti 1617

Kisha e Shën Mërtirit është në Tranoshishtë të Lunxhërisë. Kisha ka naosin, altarin dhe narteksin në anën e saj perëndimore. Më vonë i është shtuar një hajat nga ana jugore. Kisha është e tipit në formë kryqi me kupolë. Ka përmasat 11x7 metra. Në brendësi të kishës ka pasur katër kolona, mbi të cilat qëndronte një sistem qemerësh. Mbi këta të fundit mbështetej kupola, tamburi i së cilës ka qenë në formë cilindrike. Muret e kishës kanë qenë me gurë të papunuar, të lidhur me llaç gëlqereje [1] .

Nuk dihet me saktësi koha e ndërtimit të kishës, por dihet se është rindërtuar në vitin 1617. Ky fakt vërtetohet nga mbishkrimi mbi portën perëndimore brenda naosit të kishës: + Ανακενήθυ κέ υστορίθυ ω θίος κε πά(ν)σεπτος ναος τόν άγίον μαρτήρον Μηνα Βίκτωρος κέ Βικέντηου έν τες ή / μέρες του θεόφιλεστατου κίρου Ματθέου έπησκοπού Δρηνοπόλεος κέ Αργιροκάστρου, κέ ό εφιμέριος αύτ(ης) / μονής παπάς Αγ(ι)ος ύος Δίμού βέσου κέ κτήτορας τής αύτης μονής. Διά σινδρομής κόπου μόχθου κέ έξόδου τόν (ευ) / γενεστάτων άρχοντόν Τρανούστας. Έπι έτου(σ) Ζ Ρ Κ Ε 97125=1617-α χ ι ζ (=1617), Ή(Ν)ΔΙΚΤΗΌΝΟΣ ιε, / Ιλήου κίκλη – ΙΓ, σελήνης κί(κ)λη ΙΘ...Ηστορη / θη δυά χιρός Αληβηζίου Φοκά έκ νήσου Κεφα(λληνίας)....."U përtëri dhe u pikturua ky tempull hyjnor dhe i gjithënderuar i martirëve të shenjtë Minajt, Viktorit dhe Vikentit në ditët e shumë perëndidashësit, zotit Mathe, peshkopit të Drinopojës dhe të Gjirokastrës dhe famullitar i këtij manastiri, Papa Sago, biri i Dhimo Bosos dhe piktor i këtij manastiri. Me kontributin, përpjekjet, mundimet e shpenzimet e arkondëve shumë fisnikë të Tranoshishtës, në vitin 1617, indikti 15, cikli i diellit 13, cikli i hënës 19. U pikturua me dorën time, të Aliviziut Fokas, nga ujdhesa Kefalonia" [2] .

   Prej këtij mbishkrimi mësojmë se kisha ka qenë e ndonjë manastiri, i cili më vonë është rrënuar. Kisha e Shën Mërtirit ka pësur dëmtime të mëdha gjatë viteve të persekutimit të fesë në Shqipëri.